Białorusini - ruch narodowy
BIAŁORUŚ
Janusz Jasinowicz
|
1. DATA
|
2. WYDARZENIE-OPIS |
3. PARTIA GAZETA ORGANIZACJA |
4. POSTACIE, ŻYCIORYSY DZIAŁALNOŚĆ |
|
1881-84
lata 90-te
|
budzenie się świadomości narodowej propagowanie hasła „Nie porzucajcie mowy naszej, abyśmy nie umarli..” przez młodzież studencką, zrzeszoną w grupach socjalistyczno-rewolucyjnych Polacy popierali ruchy białoruskie, zjazd PPS Polskiej Partii Socjalistycznej w Krakowie sfinansował wydanie książki pt.„Dudka białoruska” |
„Do białoruskiej inteligencji”- „Posłanie do rodaków Białorusinów” odezwy redagowane przez studentów. Ukazywało się także pismo „Homan” („Echo”)zawierające treści narodowe- apele o przywrócenie języka białoruskiego do szkół i administracji, w związku z tym organizacja „Narodna Wola” wydała odezwy „Do białoruskiej młodzieży” „Do białoruskiej inteligencji” z apelami o zachowanie języka ojczystego. Podobne treści zawierała także „Dudka Białoruska” |
działalność braci Łuckiewiczów Anton (1884-1946) ideolog odrodzenia narodowego, inicjator ogłoszenia niepodległości BRL Iwan (1881-1919) archeolog, etnograf, publicysta, w latach 1903-1919 organizator życia narodowego Bracia Łuckiewiczowie odegrali największą rolę w opracowaniu haseł narodowo-wyzwoleńczych, byli współtwórcami ideologii narodowych. Kostrowicki Kazimierz ps.Karuś Kahaniec (1868- 1918) pisarz i malarz białoruski, koncentrował się na propagowaniu treści narodowych. Wraz z braćmi Łuckiewiczami tworzył podstawy idei odrodzenia narodowego- propagowanie języka narodowego, rozwój literatury, teatru. |
|
1902 1903 1904 |
Powstanie partii było inicjatywą Wacława Iwanowskiego, która uzyskała duże poparcie i obudziła potrzebę zrzeszania się w celu obrony treści narodowych, czyli głównie języka. Partię bardzo poparli bracia Łuckiewiczowie, ale dokonali rozłamu w partii, nieco zmieniając jej założenia, zaczęli domagać się gruntownych reform społecznych, politycznych i ustrojowych. Po roku działalności zmieniono program partii i skoncentrowano się na uzyskaniu autonomii w ramach demokratycznej Rosji. |
Powstaje BPR Białoruska Partia Rewolucyjna, wydana zostaje odezwa „Do inteligencji”. Jedna z pierwszych partii, jawnie działających zrzeszających inteligencję, która miała współpracować z ludem i prowadzić pracę organiczną. Stworzenie BRH Białoruskiej Rewolucyjnej Hromady, program zbliżony do eserów rosyjskich i nardodowolców- zakładali, że partię powinni tworzyć młodzi inteligenci, reformy należy przeprowadzać drogą terroru. BRH zmieniła nazwę na BSH- Białoruska Socjalistyczna Hromada. |
Iwanowski Wacław (1880-1943)polityk, wydawca, uczony, współtwórca odrodzenia białoruskiego. Jeden z inicjatorów powstania BPR, szerzył treści narodowe wśród ludu.
W działalność obu partii angażowali się Łuckiewiczowie, ale w BSH zostali odsunięci na drugi plan. Władzę przejął |
|
1907
|
Intensywny rozwój prasy białoruskiej,- powołano Białoruskie Towarzystwo Wydawnicze( które wydawało utwory w ojczystym języku) BTW w Wilnie, które założyło spółkę wydawniczą „Zahlanie sonce i u nasze wakonce” „Zajrzy słońce i do naszego okna” - obyły się wybory do Dumy, socjaliści ponieśli klęskę. |
gazety „Piołun” „Krapiwa” „Chatka” – wydawane przez BTW „Białarus”, wspomagany finansowo przez księżnę Magdalenę Radziwiłł ( nurt konserwatywno- katolicki, propagujący treści pro-polskie) największe czasopisma to „Nasza Dola” i „Nasza Niwa” |
istotną rolę odgrywali bracia Łuckiewiczowie, którzy wspierali całą działalność i publikowali własne artykuły o treściach narodowych i historycznych, a także Kazimierz Kostrowicki. Wszystkie publikacje ukazywały się w języku ojczystym |
|
1914 |
Wprowadzenie stanu wojennego. Niesienie pomocy ofiarom wojny, stało się przykrywką działalności politycznej, zaczęto walczyć o ograniczenie zjawiska emigracji i przywrócenie czasopism białoruskich. Po licznych apelach i odezwie BTPOW „Do obywateli Białorusi” zaczęły z powrotem ukazywać się „Bielarus” i „Nasz Dola” |
Łuckiewiczowie powołali Białoruskie Towarzystwo Pomocy Ofiarom Wojny BTPOW W obronie języka i autonomii walczyły także kluby dyskusyjne, tworzone przez młodą inteligencję i studentów, którzy prowadzili agitację w obronie języka na łamach „Naszej Niwy” a także stworzyli białoruski teatr w Wilnie. |
Iwanowski Bracia Łuckiewiczowie wspólnie organizowali pomoc ofiarom wojny a także publikowali „Naszą Dolę” , szerząc treści narodowe. Wspierał ich Wacław Łastowski(1883-1938) polityk, historyk, publicysta „Naszej Niwy” |
|
1917 IV |
I Zjazd Wszechbiałoruski, pod przewodnictwem Seredy I., apele o autonomię polityczną, podjęto próbę stworzenia białoruskiej władzy radzieckiej z pominięciem bolszewików
Wznowienie działalności BSH, |
Wszechbiałoruska Rada Chłopów, żołnierzy i Robot. Delegatów Uczestników zjazdu rozpędzili bolszewicy. BKN apelował o wprowadzenie demokracji. Po raz pierwszy odezwa nie zawierała apelu o autonomii i konieczności federacji z Rosją. Następnie BKN zmienił nazwę na Radę BRL Białoruskiej Republiki Ludowej, do której przyłączyła się Wileńska Rada Białoruska. |
Iwan Sereda(1879- 1943)w 1917 przewodniczący Komitetu Wykonawczego Białoruskiej Centralnej Wojskowej Rady
Roman Skirmut (1868-1939) polityk, ziemianin, przewodniczący BKN, 1918 członek Rady BRL |
|
1918
|
Rada BRL ogłosił niepodległość, wiodąca partia BSH rozpadła się na 3 partie, które tworzyły Białoruską Radę Ludową, która następnie ogłosiła się Radą Najwyższą |
BPSD- Białoruska Partia Socjaldemokratyczna(chciała stworzyć niezależne państwo) BPSF Białoruska Partia Socjalistów Federalistów (antybolszewicka, ale zakładała sojusz z Rosją) BPSR Białoruska Partia Socjalistów Rewolucjonistów (pro-bolszewicka i pro-rosyjska)
|
A. Łuckiewicz został premierem rządu, który zajmował zdecydowanie pro-polskie stanowisko, liczył że uda się przekształcić BRL w Narodową Radę Białoruska, a status państwa zmienić z przedstawicielstwa narodowego w państwo narodowe. Łuckiewicz został odwołany ze stanowiska, jego miejsce zajął W. Łastowski. Rząd został aresztowany przez Polaków. |
|
1919
|
Tymczasowy rząd wydał manifest wzywający do walki z klerem, fabrykantami, burżuazją. Unieważnił wszystkie rozporządzenia Rady BRL. umowa pomiędzy Białoruską Partią Socjalistów Rewolucjonistów a Rosyjską Partią Komunistyczną o prowadzeniu polityki antypolskiej. W tym samym czasie Paderewski i Łuckiewicz przygotowywali w Paryżu projekt umowy federacyjnej, która nie doszła do skutku. |
Powołanie tymczasowego Rewolucyjno- Robotniczo- Chłopskiego Rządu Białorusi
Zdecydowanie uwidocznił się podział poglądów- |
Na czele rządu stanął D. Żyłunowicz (1887- 1937) działacz polityczny, publicysta, aktywista BSH,. o zdecydowanych poglądach pro-rosyjskich i anty-polskich.
Janka Kupała- wł. Jan Łucewicz, redaktor pisma „Zwon” poeta, klasyk lit. białoruskiej, zawierał w swoich utworach treści pro-polskie |
|
1920
|
Podpisano z Litwą porozumienie o wspieraniu się i przeciwstawianiu się polskiemu imperializmowi, działacze zaprzestali szukania porozumienia z Polską, zaczęto współpracować z komunistami |
Opanowanie Białorusi przez wojska Armii Czerwonej. Komitet Centralny komunistycznej Partii Litwy i Białorusi proklamuje Białoruską Socjalistyczną Republikę Radziecką BSRR. Zostaje powołana Białoruska Włościańsko-Rewolucyjna Hromada BWRH |
Anty-polskiej polityce przewodził W. Łastowki, który w zamian za pomoc finansową zerwał wszelkie kontakty z Polakami. Otrzymał pieniądze z Niemiec na dozbrojenie armii, która w razie wojny miał walczyć z Litwinami przeciwko Polsce |