Partie, organizacje narodowe

Czas działania i miejsce powstania

Program, koncepcja narodowa

Działacze

Hümmet

– Muzułmańska Grupa Socjaldemokratyczna

1903/1904, Baku;

rozpad w 1917 roku

partia socjalistyczna (jednak nie marksistowska, czy rewolucyjna) - hasła reform społeczno-ekonomicznych;

pierwsze ugrupowanie polityczne Azerów w którym zaczynali przyszli główni działacze

narodowi;

Mehmet Emin Rasulzade

Sultan Medżid Efendiyev

Memed Hadżinski

Difai

(Obrona)

1905 r. w Gandży

działała do około 1909 r.

organizacja terrorystyczna antyormiańska i antyrosyjska – oskarżali Rosjan o wspieranie Ormian (ugrupowanie

Dasznaków) przeciw Azerom;

brak wyraźnie sformułowanego programu politycznego;

Naki Keykurun

Nasib Yusufbeyli i in.

● Musavat

(Równość) – Muzułmańska Demokracja

powst. 1911/12 w Baku, wyszła z podziemia w 1917;

w kwietniu 1917 r. łączy się z Turecką Federalistyczną Partią Ludową tworząc Turecką Federalistyczną Partię Ludową – Musavat (

Türk Ademi-merkeziyet Halk Fırkası – Musavat);

w latach 1918-1920 rządziła niepodległym Azerbejdżanem – Azerbejdżańską Republiką Ludową;

po zajęciu przez bolszewików ARL działa na emigracji w

Turcji;

reaktywowana w 1992r., jest dziś główną partią opozycyjną w Azerbejdżanie.

ruch narodowo-demokratyczny;

do I Wojny Światowej pro-osmańska, potem pro-carska;

projekt Konfederacji Kaukaskiej będącej związkiem niepodległych republik kaukaskich;

częściowo pod wpływem idei panturkizmu zakładającej wspólnotę polityczno-kulturową ludów tureckich;

partia odwoływała się do wartości islamskich, ale zakładała rozdział religii od państwa (w stylu ruchów chadeckich w Europie);

od 1917r. za niepodległością Azerbejdżanu;

Mehmet Emin Rasulzade (od 1913r. przew.)

Chan Choiski

Ali Mardan Topczibaszi

Türk Ademi-merkeziyet Halk Fırkası

– Turecka Federalistyczna Partia Ludowa

powst. po 1906 roku w Gandży;

w 1917 łączy się z Musavatem tworząc: Turecką Federalistyczną Partię Ludową – Musavat (Türk Ademi-merkeziyet Halk Fırkası – Musavat)

za demokratyzacją i federalizacją Rosji w ramach, której Azerbejdżan miałby uzyskać autonomię;

Nasib Yusufbeyli