Nurt

Założenia

Przedstawiciele

klerykalno - feudalny

kościół ormiański i tradycja religijna są filarami istnienia narodu; przypisywano dużą rolę duchowieństwu w kierowaniu narodem;

część działaczy wiązała realizację koncepcji narodowych w oparciu o Turcję;

Gabriel Ajwazowski (Armenia Wsch.)

Owanes Czamurczian-Terojanc (Armenia Zach.)

liberalny

europeizacja Armenii poprzez carską Rosję; lojalistyczny ruch pro-carski, przeciwny ruchom narodowowyzwoleńczym;

Stefan Nazarian (1812-1879)

rewolucyjno - demokratyczny

walka zbrojna z Turcją i caratem o niepodległość; w Armenii Wsch. wspólna walka z Rosjanami (wszelkie ruchy anty-carskie, antyfeudalne) przeciw carowi (hasła społeczne, m.in. zniesienie poddaństwa);

Stefanos Woskan (Woskanian) – Armenia Zach.

Harutin Swaczan

Organizacja

Data i miejsce powstania

Program narodowy

Działacze

Związek Ocalenia

1872 – Wan (Imp. Osmańskie – Zach. Armenia)

walka narodowowyzwoleńcza z Turcją przy pomocy Rosji;

Akop Kałojan

Nszan Szirwan

Związek Patriotów

1882 – Moskwa (działała w rosyjskiej części Kaukazu)

partia marksistowska, program ekonomiczny pod wpływem idei Plechanowa;

warunkiem niepodległości jest niezależność ekonomiczna – tworzenie wspólnot wiejskich;

niepodległość dla Armenii Zachodniej

Nerses Abelian

Polityczna Partia Armenkanów

1885 – Marsylia (działała w Zach. Armenii – Wan)

program narodowo-demokratyczny;

wyzwolenie Armenii (gł. Zachodniej, bo tam działali) przez samych Ormian pod przewodnictwem duchowieństw

a;

*„Henczak” (Dzwonek)

1887 – Genewa (działa na emigracji)

partia socjalistyczna (wpływy Plechanowa i narodników) – likwidacja nierówności społecznych przez socjalizm;

odzyskanie niepodległości przez Armenię Zach., a potem przez cały kraj;

pierwszym celem realizacja idei narodowościowych, a potem socjalistycznych

Awetis Nazarbekian

* Armeński Związek Rewolucyjny –

Aj Chegapochakan Dasznakcutiun

1890 – Tbilisi;

w latach 1918 – 1920 rządziła niepodległą Armenią; potem działała na emigracji;

działa do dziś (główna siedziba w Bejrucie);

idea walki narodowej, nie społecznej;

walka każdymi środkami (też, a może głównie terrorystycznymi);

na początku wyzwolenie Armenii Zach., a potem całego kraju (tj. Armenii historycznej składającej się z ziem należących do Rosji, Turcji i Iranu);

Kristof Mikaelian

Simon Zawarian

Stefanos Zorian (Rostom)